به گزارش کردپرس، به نقل از نشریه نیوریجن،  برخلاف میلیون‌ها شهروند سوری که پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ به کشور خود بازگشته‌اند، بخش عمده پناهجویان کرد سوری ساکن اقلیم کردستان عراق همچنان حاضر به بازگشت نیستند. آینده نامعلوم مناطق کردنشین سوریه، ناامنی، مشکلات اقتصادی و نگرانی درباره جایگاه سیاسی کردها، مهم‌ترین دلایل این تصمیم عنوان می‌شود.
بر اساس آمار کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، حدود ۲۸۱ هزار پناهجوی سوری در اقلیم کردستان زندگی می‌کنند که تقریباً همگی کرد هستند. از زمان سقوط حکومت اسد تاکنون تنها حدود ۸ هزار و ۷۰۰ نفر از عراق به سوریه بازگشته‌اند و در ماه مه ۲۰۲۶ نیز تنها ۲۲۷ نفر اقلیم کردستان را به مقصد سوریه ترک کرده‌اند.
نتایج یک نظرسنجی کمیساریا در پایان سال ۲۰۲۵ نیز نشان می‌دهد تنها دو درصد از پناهجویان قصد دارند طی یک سال آینده به سوریه بازگردند، هرچند بیش از نیمی از آنان امیدوارند در صورت بهبود شرایط، ظرف پنج سال آینده امکان بازگشت فراهم شود.
کمیساریای عالی پناهندگان اعلام کرده است که بسیاری از کردهای سوری همچنان منتظر روشن شدن سرنوشت توافق ادغام میان دولت سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) و همچنین اجرای تعهدات دولت دمشق درباره حقوق کردها هستند. این نهاد همچنین تأکید می‌کند که ناامنی، نبود بازسازی و کمبود فرصت‌های اقتصادی همچنان مانع اصلی بازگشت داوطلبانه پناهجویان است.
در اردوگاه دراشکران در استان اربیل که بیش از ۱۳ هزار پناهجوی سوری را در خود جای داده، کمتر کسی تمایل به بازگشت دارد. ساکنان اردوگاه می‌گویند پس از درگیری‌های شدید ژانویه ۲۰۲۶ و از دست رفتن بخش بزرگی از مناطق تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه، اعتماد آنان به آینده شمال‌شرق سوریه بیش از گذشته کاهش یافته است.
یکی از ساکنان اردوگاه می‌گوید مردم همچنان از ناامنی، حضور گروه‌های مسلح و احتمال اقدامات تلافی‌جویانه علیه کردها هراس دارند. به گفته او، تحرکات اخیر برخی قبایل عرب در حسکه و تهدید علیه نیروهای امنیتی کرد نیز این نگرانی‌ها را تشدید کرده است.
پناهجوی دیگری که خانواده‌اش همچنان در حسکه زندگی می‌کنند، می‌گوید مردم روزانه تنها حدود یک ساعت برق دارند و شرایط زندگی بسیار دشوار است. او همچنین نبود فرصت‌های شغلی، مشکلات آموزشی و آینده نامعلوم کودکان را از دیگر موانع بازگشت می‌داند.
بخش مهمی از نگرانی‌ها به وضعیت اقتصادی مربوط می‌شود. بسیاری از پناهجویان می‌گویند پس از تغییرات سیاسی و اداری در شمال‌شرق سوریه، فرصت‌های شغلی به‌ویژه در نهادهای اداری کاهش یافته و بسیاری از کارکنان شغل خود را از دست داده‌اند. آنان تأکید می‌کنند بدون تضمین اقتصادی و درآمد پایدار، بازگشت امکان‌پذیر نیست.
برخی از پناهجویانی که طی ماه‌های گذشته برای دیدار خانواده به شهرهایی مانند قامشلی و دریک سفر کرده‌اند، از تورم شدید، گرانی، کمبود برق و دشواری تأمین هزینه‌های زندگی سخن می‌گویند. به گفته آنان، زندگی روزمره در این مناطق به کمک‌های مالی بستگان خارج از کشور وابسته شده است.
نداشتن خانه و دارایی نیز یکی دیگر از عوامل مهم است. بسیاری از ساکنان اردوگاه پیش از جنگ در دمشق یا دیگر شهرهای سوریه زندگی می‌کردند و در مناطق کردنشین ملک یا زمین کشاورزی ندارند. برخی نیز برای تأمین هزینه زندگی در دوران جنگ، اموال خود را فروخته‌اند و اکنون در صورت بازگشت، سرپناه یا منبع درآمدی در اختیار ندارند.
موضوع آموزش نیز تصمیم خانواده‌ها را پیچیده‌تر کرده است. بسیاری از کودکان پناهجویان در اقلیم کردستان متولد شده یا سال‌ها در مدارس این منطقه تحصیل کرده‌اند و اکنون به گویش سورانی و نظام آموزشی اقلیم عادت کرده‌اند. خانواده‌ها نگران‌اند که انتقال این دانش‌آموزان به سوریه، آینده تحصیلی آنان را با مشکلات جدی روبه‌رو کند.
علاوه بر این، شماری از پناهجویان فاقد مدارک هویتی سوری هستند و تنها اقامت اقلیم کردستان را در اختیار دارند؛ موضوعی که روند بازگشت را دشوارتر می‌کند، هرچند گفته می‌شود دمشق در حال برنامه‌ریزی برای افتتاح کنسولگری در اربیل است.
کارشناسان نیز معتقدند کردهای سوری در اقلیم کردستان نسبت به دیگر کشورهای میزبان، پیوند عمیق‌تری با جامعه میزبان برقرار کرده‌اند. بسیاری از آنان در شهرها زندگی می‌کنند، فرزندانشان در مدارس و دانشگاه‌های اقلیم تحصیل کرده‌اند و بخشی از جامعه محلی شده‌اند. از این رو تا زمانی که ثبات سیاسی، امنیت و شرایط اقتصادی در شمال‌شرق سوریه بهبود نیابد، بیشتر آنان ترجیح خواهند داد زندگی خود را در اقلیم کردستان ادامه دهند.