به گزارش کردپرس، پس از گذشت یک سال پس از فراخوان عبدالله اوجالان برای خلع سلاح پ.ک.ک، روند صلح وارد مرحلهای شده است که در آن اقلیم کردستان عراق به صحنه اصلی آزمون عملی این فرآیند تبدیل شده است. همزمان با تخلیه مواضع کلیدی پ.ک.ک در زاپ، متینا و دیگر بخشهای موسوم به «مناطق دفاعی مدیا»، ارتش ترکیه در حال تثبیت و گسترش زیرساختهای نظامی دائمی در همان مناطق است؛ تحولی که نشان میدهد خروج پکک لزوماً به خلأ امنیتی یا کاهش حضور نظامی آنکارا منجر نشده، بلکه به بازآرایی و تحکیم کنترل میدانی ترکیه انجامیده است.
کمیسیون پارلمانی ترکیه در ۱۸ فوریه ۲۰۲۶، گزارش نهایی خود را با اکثریت نسبی تصویب کرد. این گزارش، اجرای اصلاحات قانونی ـ از جمله عفو احتمالی و چارچوبهای ادغام اعضای پکک ـ را مشروط به راستیآزمایی میدانی از سوی سازمان اطلاعات ملی ترکیه (میت) و ارتش این کشور درباره رسیدن روند تخلیه به «سطح معینی» کرده است. منابع امنیتی ترکیه، پاکسازی مناطق متینا، هاکورک و گاره در اقلیم کردستان را معیار اصلی ارزیابی دانستهاند. در صورت تأیید نهایی تا پایان مارس، تدوین لوایح قانونی میتواند از آوریل آغاز شود.
روند تخلیه پکک طی چند مرحله پیش رفته است. تا اواخر نوامبر ۲۰۲۵، تخلیه چهار غار در زاپ و دو غار در متینا تأیید و اعلام شد که سلاحها ثبت و منهدم شدهاند. با این حال، جدول زمانی دچار تأخیر شد. در حالی که گزارشهای دسامبر پایان فوریه را برای تخلیه کامل زاپ و متینا تعیین کرده بودند، در اواخر فوریه این مهلت بیسروصدا به پایان مارس و برای کل محور متینا–هاکورک–گاره موکول شد که همزمان با بحران ژانویه میان کردها و دمشق در سوریه رخ داد. دیلی صباح، روزنامه نزدیک به دولت ترکیه، در ۲۲ فوریه گزارش داد که ۲۵۰۰ عضو پ.ک.ک به قندیل منتقل شدهاند نه اینکه خلع سلاح شوند، بخشی از سلاحها در غارهای تخلیهشده دفن شده و روند خروج در برخی مناطق بهدلیل تحولات سوریه متوقف شده است. با ازسرگیری تخلیه غارها، پرسش اصلی این است که چه سرنوشتی در انتظار این پایگاههای رهاشده است.
دادههای میدانی گردآوریشده طی سه ماه گذشته از منابع مستقل نشان میدهد ارتش ترکیه برنامهای گسترده برای ساختوساز نظامی در تمامی مناطقی که پکک از آنها خارج شده یا در حال خروج است، اجرا کرده است؛ الگویی که در همه مناطق بررسیشده تکرار میشود.
گزارش منتشرشده در ۲۶ فوریه ۲۰۲۶ توسط Community Peacemaker Teams (CPT) از مهمترین تحول زیرساختی پرده برمیدارد: طی سه ماه گذشته، نیروهای ترکیه تمامی پایگاههای خود در زاپ، آواشین، متینا و بَرواری بالا ـ در نوار مرکزی شمال اقلیم و نزدیک مرز ترکیه ـ را از طریق جادههای جدید به یکدیگر متصل کردهاند. این شبکه که مرکز آن در ناحیه آمِدی قرار دارد، با هدف ایجاد «منطقه حائل» طراحی شده؛ بهگونهای که تحرکات نظامی ترکیه دیگر به جادههای عمومی برای دسترسی به پایگاهها وابسته نباشد.
نقطه ورودی اصلی این شبکه از دره گَلی رشاوَه در شهرستان دیرَلوکِ استان دهوک ایجاد شده است. از این مسیر، تمامی پایگاههای ترکیه در شمال کوههای گاره از طریق جادههای داخلی نظامی قابل دسترسیاند. برای احداث این مسیر، در ۶ فوریه تجهیزات مهندسی وارد منطقه شد، توپخانه در ارتفاعات مستقر گردید و با انفجارهای کنترلشده مسیر پاکسازی شد؛ اقدامی که به تخریب گسترده پوشش جنگلی انجامید. یک روز بعد، بالگردهای نظامی مانور مشترک با تأسیسات تازهاحداث شده انجام دادند و با شلیک گلولههای توپ منطقه را پوشش دادند. در این فرآیند، دو اثر تاریخی از جمله پلی متعلق به دوره عباسیان آسیب دید.
این شبکه جادهای نشاندهنده تغییر کیفی در حضور نظامی ترکیه است. پیش از سال ۲۰۲۶، ۱۳۶ پایگاه نظامی ترکیه در اقلیم کردستان ـ که پیشتر از طریق تحلیل تصاویر ماهوارهای مستندسازی شده بود ـ با حدود ۶۶۰ کیلومتر جاده نظامی به هم متصل بودند، اما همچنان در مواردی به جادههای عمومی وابسته بودند. ساختوساز جدید این وابستگی را در محور آمِدی–زاپ–متینا بهطور کامل از میان برده است؛ همان منطقهای که پکک در آن در حال تخلیه غارهای خود است.
به گزارش CPT، سه مجتمع نظامی جدید در کوهستانهای ناحیه آمِدی ساخته شده که شامل بیمارستان صحرایی، مرکز آموزش نظامی و مواضع توپخانهای است. وجود بیمارستان و تأسیسات آموزشی نشاندهنده زیرساخت در سطح پادگان و استقرار بلندمدت است، نه پایگاههای موقت عملیاتی. این تأسیسات با شبکه جادهای جدید یکپارچه شده و در قلب منطقه عملیاتی پیشین پکک قرار دارند؛ همان عرصهای که عملیات « قفل- چنگال» از ۲۰۲۲ به بعد آن را هدف گرفته بود.
در مناطق هفتانین و نیلی نزدیک زاخو نیز دیوارهای بتنی پیرامون پایگاههای ترکیه در حال احداث است. جایگزینی خاکریز و کیسهشن با دیوارهای بتنی نشانگر گذار از وضعیت عملیاتی موقت به استقرار دائمی است؛ روندی که در طول فرآیند صلح بدون وقفه ادامه داشته است. هفتانین از نخستین اهداف عملیاتهای موسوم به «چنگال» از سال ۲۰۱۹ بود. با وجود اعلام پاکسازی منطقه، تداوم ساخت استحکامات بتنی شش سال بعد، نشان میدهد عملیاتهای ضدتروریسم عملاً به تثبیت سرزمینی انجامیده است.
همچنین ساخت محل فرود بالگرد در ۱۲ پایگاه و پاسگاه نظامی در منطقه بادینان آغاز شده و در برخی نقاط، مجموعههای مسکونی نیز در کنار این سکوها احداث شده است. این زیرساختها پایگاههای مرتفع و منفصل را به شبکه ای به هم پیوسته تبدیل می کند و امکان جابهجایی نیرو، تخلیه مجروحان و تأمین لجستیک را بدون وابستگی به مسیرهای زمینی فراهم میسازد. در کنار شبکه جادهای جدید، حضور نظامی ترکیه از مجموعهای پایگاههای پراکنده به یک شبکه عملیاتی یکپارچه در حال تحول است.
در ارتفاعات سنین در شمالشرق اربیل، نیروهای ترکیه حدود ۲۵ کیلومتر مربع از مراتع را اشغال کردهاند؛ اقدامی که جاده میان سیدکان و کِله شین ـ در نقطه اتصال مرزهای عراق، ترکیه و ایران ـ را مسدود کرده و تردد غیرنظامیان را به گذرگاه طولانیتر بَربَزین منحرف کرده است. اهمیت این منطقه قابل توجه است زیرا زیرا سنین دروازه ورود به هاکورک است؛ منطقهای که تخلیه آن برای بهار ۲۰۲۶ برنامهریزی شده است. استقرار و استحکامبخشی ترکیه در سنین پیش از تخلیه هاکورک نشان میدهد آنکارا در حال آماده شدن برای بستن دائمی مسیرهای دسترسی پس از خروج پکک است؛ روندی که بدون توجه به پیامدهای غیرنظامی و بدون شکلگیری «منافع ایجاد صلح» برای ساکنان محلی دنبال میشود.
نشنال کانتکست
نظر شما