به گزارش کردپرس، الیزا مارکوس، پژوهشگر ارشد مسائل کردها و نویسنده دو کتاب مهم درباره حزب کارگران کردستان ترکیه (پ.ک.ک)، در گفتوگویی تفصیلی با «مؤسسه خاورمیانه» اعلام کرد که پ.ک.ک برخلاف دورههای گذشته، امروز از نظر نظامی در موقعیتی نیست که بتواند بهسادگی جنگ گسترده علیه ترکیه را از سر بگیرد و به همین دلیل ناچار است بیش از هر زمان دیگری مسیر سیاسی را جدی بگیرد.
مارکوس که کتابهای «خون و باور» و «خیزش و انقلاب؛ پ.ک.ک و مبارزه کردها در ترکیه و سوریه» را درباره تاریخ و تحولات این گروه نوشته است، در این گفتوگو به روند صلح میان دولت ترکیه و عبدالله اوجالان، آینده پ.ک.ک، نقش سوریه و عراق، و جایگاه اوجالان در ساختار این سازمان پرداخت.
او در ابتدای گفتوگو درباره تصمیم پ.ک.ک برای پذیرش فراخوان عبدالله اوجالان جهت خلع سلاح و انحلال سازمان گفت که از این تصمیم شگفتزده نشده است، زیرا اوجالان همچنان رهبر بلامنازع پ.ک.ک محسوب میشود و مشروعیت کل ساختار سازمان از او ناشی میشود.
به گفته مارکوس، درون پ.ک.ک ممکن است مخالفتها و تردیدهایی نسبت به برخی تصمیمهای اوجالان وجود داشته باشد، اما ایستادن علنی در برابر او تقریباً غیرممکن است. او تأکید کرد که ایده شکلگیری جناحی برای مقابله با اوجالان در پ.ک.ک بسیار دشوار و دور از ذهن است.
این پژوهشگر آمریکایی با اشاره به شکست روندهای صلح پیشین در سالهای ۱۹۹۹، ۲۰۰۹ و ۲۰۱۳ گفت تفاوت اصلی وضعیت کنونی با دورههای گذشته در تضعیف شدید نظامی پ.ک.ک است. او توضیح داد که در سالهای گذشته این گروه زیرساخت قوی نظامی در داخل ترکیه داشت، اما از سال ۲۰۱۶ به بعد به تدریج موقعیت خود را از دست داده و اکنون عملاً توان عملیات گسترده در ترکیه را ندارد.
مارکوس افزود: «ترکیه امروز از نظر نظامی برتری مطلق دارد؛ پهپادها، نیروی هوایی و فناوریهای جدید باعث شدهاند پ.ک.ک دیگر نتواند مانند گذشته جنگ چریکی مؤثر انجام دهد. این گروه عمدتاً در موضع دفاعی قرار گرفته و حتی در اقلیم کردستان عراق نیز تحت فشار شدید است.»
او همچنین تأکید کرد که رهبری اقلیم کردستان عراق دیگر تمایلی به ادامه درگیری میان پ.ک.ک و ترکیه ندارد و جنگ جاری را عاملی بیثباتکننده برای اقلیم میداند.
الیزا مارکوس، پژوهشگر ارشد مسائل کردها، در بخش مهمی از گفتوگوی خود درباره احتمال خلع سلاح کامل پ.ک.ک تأکید کرد که این گروه برخلاف دورههای گذشته، امروز در موقعیتی قرار ندارد که بتواند بهراحتی به جنگ گسترده بازگردد و همین مسئله شانس تداوم روند صلح را افزایش داده است.
او گفت در مقایسه با سالهای ۲۰۰۴، ۲۰۰۹ یا ۲۰۱۵، پ.ک.ک اکنون از نظر نظامی بسیار ضعیفتر شده و زیرساختهای سابق خود در داخل ترکیه را از دست داده است. به گفته مارکوس، ارتش ترکیه طی سالهای اخیر با تکیه بر پهپادها، برتری هوایی و فناوریهای جدید، توانسته موقعیت نظامی پ.ک.ک را بهشدت محدود کند؛ بهطوری که این گروه دیگر مانند گذشته امکان انجام عملیات گسترده در داخل ترکیه را ندارد و عمدتاً در موضع دفاعی قرار گرفته است.
او تصریح کرد: «پ.ک.ک امروز باید تصمیم بگیرد که آیا میخواهد به سمت سیاست حرکت کند یا به سازمانی کماثر تبدیل شود، زیرا جنگ در سالهای اخیر عملاً دستاورد تازهای برای این گروه نداشته است.»
مارکوس همچنین با اشاره به اقدام نمادین پ.ک.ک در سوزاندن سلاحها گفت این گروه فعلاً نسبت به ادامه روند صلح جدی به نظر میرسد و دستکم در کوتاهمدت احتمال بازگشت سریع به خشونت پایین است.
با این حال، او تأکید کرد که خلع سلاح کامل و پایدار پ.ک.ک به میزان پیشرفت روند سیاسی و پاسخ دولت ترکیه به مطالبات کردها بستگی دارد. به گفته او، اگر روند مذاکرات برای مدت طولانی بدون نتیجه ملموس ادامه پیدا کند، ممکن است بخشی از بدنه پ.ک.ک نسبت به آینده دچار تردید شود، زیرا این سازمان همواره تلاش کرده موقعیت و انسجام خود را حفظ کند.
مارکوس گفت: «پس از بازداشت عبدالله اوجالان در سال ۱۹۹۹ نیز حدود چهار سال طول کشید تا پ.ک.ک دوباره به سمت جنگ بازگردد. اکنون تنها حدود یک سال از روند جدید گذشته و فعلاً نشانهها حاکی از آن است که این گروه میخواهد مسیر صلح را ادامه دهد.»
او در عین حال تأکید کرد که حتی اگر پ.ک.ک بخواهد دوباره وارد فاز درگیری شود، شرایط کنونی با گذشته متفاوت است و این گروه نه از نظر نظامی، نه از نظر زیرساخت داخلی و نه از نظر حمایت منطقهای، در موقعیت سابق قرار ندارد.
این کارشناس مسائل کردها همچنین گفت عبدالله اوجالان همچنان تنها شخصیتی است که میتواند پ.ک.ک را به سمت یک توافق صلح فراگیر سوق دهد و به همین دلیل نقش او در هرگونه روند احتمالی خلع سلاح، تعیینکننده باقی خواهد ماند.
مارکوس در بخش دیگری از سخنانش، تصمیم پ.ک.ک برای بازگشت به جنگ شهری در سال ۲۰۱۵ را «اشتباهی تاریخی» توصیف کرد و گفت این تصمیم موجب شد بخش مهمی از دستاوردهای سیاسی کردها در ترکیه از بین برود.
او توضیح داد که در آن مقطع، حزب دموکراتیک خلقها (HDP) به موفقیت انتخاباتی بزرگی دست یافته بود، کردها نفوذ سیاسی گستردهای در جنوبشرق ترکیه داشتند و حتی در سطح بینالمللی نیز بهدلیل مبارزه با داعش از حمایت برخوردار بودند، اما پ.ک.ک تصور کرد با ایجاد جنگ شهری و اعلام خودمختاری در برخی شهرها میتواند دولت ترکیه را به عقبنشینی وادار کند.
به گفته او، این محاسبه اشتباه بود و دولت ترکیه با عملیات نظامی گسترده، زیرساخت سیاسی، اجتماعی و امنیتی وابسته به پ.ک.ک در شهرهای کردنشین را در هم شکست.
مارکوس گفت: «بسیاری از کردها بعدها میپرسیدند چرا اصلاً آن جنگ آغاز شد، در حالی که عملاً کنترل بسیاری از شهرها را در اختیار داشتند و فضای نسبتاً خودگردانی شکل گرفته بود.»
این کارشناس مسائل کردها در ادامه تصریح کرد که اگرچه بیاعتمادی عمیقی نسبت به دولت رجب طیب اردوغان در میان کردها وجود دارد، اما پ.ک.ک امروز گزینههای محدودی در اختیار دارد و برخلاف گذشته کارتهای فشار زیادی ندارد.
او همچنین به نقش سوریه در معادلات جدید اشاره کرد و گفت ادامه درگیری پ.ک.ک با ترکیه، باعث میشود آنکارا ساختارهای کردی شمالشرق سوریه را تهدیدی مستقیم علیه امنیت خود تلقی کند.
مارکوس درباره شاخههای منطقهای پ.ک.ک از جمله یگانهای مدافع خلق (YPG) در سوریه نیز توضیح داد که این گروهها در ابتدا قرار بود ساختارهایی نسبتاً مستقل باشند، اما در عمل زیر چتر سازمانی پ.ک.ک باقی ماندند.
با این حال، او معتقد است تحولات جدید سوریه ممکن است به تدریج باعث استقلال عملی بیشتر نیروهای کردی سوریه شود، زیرا شرایط میدانی دیگر اجازه مدیریت مستقیم از سوی قندیل را نمیدهد.
الیزا مارکوس درباره وضعیت نیروهای کرد سوریه گفت که مسئله اصلی دیگر بقای YPG نیست، بلکه آینده ساختارهای سیاسی، اداری و اجتماعیای است که کردها طی سالهای جنگ داخلی در شمالشرق سوریه ایجاد کردهاند.
مارکوس تأکید کرد که کردهای سوریه اکنون تلاش میکنند بخشی از این ساختارها، از شوراهای محلی تا نهادهای مدنی و سازمانهای زنان، را حفظ کنند، اما دولت جدید دمشق موضع سختگیرانهای در قبال این مطالبات دارد.
او همچنین گفت مذاکرات میان پ.ک.ک و ترکیه الزاماً به معنای معامله بر سر آینده کردهای سوریه نیست و اوجالان نیز قدرت تعیین سرنوشت سوریه را ندارد. به گفته او، آینده کردهای سوریه بیشتر به مذاکرات میان دمشق و نیروهای کرد سوری وابسته است تا توافقهای ترکیه و پ.ک.ک.
الیزا مارکوس همچنین تأکید کرد تجربه کردهای سوریه و احساس «رها شدن» توسط آمریکا پس از جنگ با داعش، باعث شده گروههای کُردی نسبت به اعتماد به واشنگتن محتاطتر شوند. او گفت با وجود نارضایتیها از کندی روند مذاکرات، پ.ک.ک فعلاً در مسیر صلح جدی به نظر میرسد و اقدام نمادین سوزاندن سلاحها نیز نشانهای از همین رویکرد است.
به گفته مارکوس، حتی اگر مذاکرات شکست بخورد، این مسئله الزاماً به تضعیف جایگاه عبدالله اوجالان منجر نخواهد شد، زیرا بخش بزرگی از کردها او را همچنان تنها فردی میدانند که توانایی هدایت پ.ک.ک به سمت توافق صلح را دارد.
نظر شما